Geçmişten Günümüze Deprem Süreçleri ve Siyaset Tartışmaları

Geçmişten Günümüze Deprem Süreçleri ve Siyaset Tartışmaları

Mehmet Avşar

Türkiye, tarih boyunca büyük depremler yaşamış; her afet sonrası yalnızca yaralar sarılmaya çalışılmamış, aynı zamanda siyasi tartışmalar da gündemin merkezine yerleşmiştir. Özellikle büyük yıkımlara neden olan depremler sonrasında dönemin yöneticileri ve siyasi aktörleri kamuoyunun eleştirileriyle karşı karşıya kalmıştır.

1939 yılında meydana gelen ve Cumhuriyet tarihinin en büyük felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçen 1939 Erzincan Depremi sonrasında, dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü hakkında çeşitli iddialar ve eleştiriler gündeme gelmişti. Depremde yaklaşık 32 bin kişinin hayatını kaybettiği, 100 bine yakın vatandaşın yaralandığı belirtilirken, dönemin yönetimine yönelik ihmalkârlık suçlamaları uzun yıllar tartışıldı ve hata İnönü ‘ün Ankara’ya dönüşünde hiçbir şey olmamış gibi trende poker oynadığı konuşuldu.

Benzer şekilde, 2002 yılında yaşanan Afyon depremi sonrasında dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer kamuoyunda eleştirilerin hedefi olmuştu. Deprem sürecinde yeterince aktif bir görüntü vermediği yönündeki yorumlar siyasi tartışmaları beraberinde getirmişti.

1999 yılında gerçekleşen ve on binlerce vatandaşın yaşamını yitirdiği 17 Ağustos Marmara Depremi sonrasında ise dönemin Başbakanı Bülent Ecevit yoğun eleştirilere maruz kalmıştı. Deprem sonrası devletin organizasyonu ve müdahale kapasitesi uzun süre kamuoyunun gündeminde kalmıştı.

Son yıllarda ise merkez üssü Kahramanmaraş olan ve 10 ili etkileyen 2023 depremleri, Türkiye’nin en büyük afetlerinden biri olarak tarihe geçti. Bu süreçte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki devlet kurumlarının ilk andan itibaren sahada olduğu vurgulanırken, hükümet kanadı tarafından yürütülen yeniden inşa çalışmaları sık sık gündeme taşındı. Yetkililer, deprem bölgesinde yüz binlerce konutun yapımının hızla sürdüğünü ve önemli bölümünün teslim edildiğini açıklarken, muhalefet ise afet yönetimi ve ilk müdahale süreçlerine ilişkin sadece eleştirilerini sürdürdü. Halkın yararına hiçbir önemli projeyle kam oyununda gündeme gelmediler.

Öte yandan, Ocak 2020’de 2020 Elazığ Depremi sonrası yaşanan bir başka gelişme de siyasi polemik konusu olmuştu. Dönemin CHP İBB başkanı Ekrem İmamoğlu’nun deprem bölgesine yaptığı ziyaretin ardından Erzurum’daki Palandöken Kayak Merkezi’nde tatil yaptığı yönündeki görüntüler ve haberler kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı. Bu durum Türkiye ‘yi yönetmek için kolları sıvayan İmamoğlu’un samilersizliğini ortaya çıkardı. iktidar ve muhalefet cephesinde karşılıklı açıklamalara neden olmuş, afet dönemlerinde siyasetçilerin tutumu yeniden tartışmaya açılmıştı.

Türkiye’de her büyük afet sonrasında yalnızca yaraların sarılması değil, yöneticilerin kriz anındaki refleksleri, sahadaki varlığı ve kamuoyuna verdikleri mesajlar da siyasi hafızada önemli yer tutmaya devam ediyor.